پرتو درمانی سرطان معده
آیا پزشک شما یا عزیزتان پرتودرمانی سرطان معده را تجویز کرده است؟ در این راهنمای جامع، همه چیز درباره رادیوتراپی معده، از نحوه انجام و تعداد جلسات تا مدیریت عوارض و تأثیر آن بر درمان قطعی را بررسی میکنیم تا با آرامش و آگاهی کامل این مسیر را طی کنید.
شنیدن نام سرطان معده و روشهای درمانی آن مانند پرتودرمانی (رادیوتراپی) میتواند دلهرهآور باشد. اما آگاهی، نیمی از درمان است. پرتودرمانی یکی از مؤثرترین سلاحها در زرادخانه پزشکی برای مبارزه با سلولهای سرطانی معده است. این مقاله با زبانی ساده و دقیق نوشته شده تا نه تنها پاسخگوی سوالات شما باشد، بلکه به عنوان یک منبع معتبر برای همراهی شما در این روزها عمل کند. هدف ما این است که نگرانیهای شما را کاهش دهیم و تصویری روشن از آنچه در انتظار شماست ترسیم کنیم.
دکتر احسان کرباسی، متخصص درمان سرطان.
برای مشاوره و رزرو نوبت همین حالا با شماره 02188627420تماس بگیرید.
پرتودرمانی یا رادیوتراپی معده چیست؟
پرتودرمانی (Radiation Therapy) که در اصطلاح عامیانه گاهی به آن «برق گذاشتن» هم میگویند، استفاده از پرتوهای پرانرژی (مانند اشعه ایکس یا پروتونها) برای نابودی سلولهای سرطانی است. در مورد سرطان معده، این پرتوها با دقت بسیار بالا به سمت تومور معده تابیده میشوند تا ساختار DNA سلولهای سرطانی را تخریب کرده و مانع از رشد و تقسیم آنها شوند.
برخلاف شیمیدرمانی که کل بدن را تحت تأثیر قرار میدهد، پرتودرمانی یک درمان موضعی است؛ یعنی فقط ناحیهای که تومور در آن قرار دارد (و غدد لنفاوی اطراف آن) را هدف قرار میدهد و آسیب به بافتهای سالم اطراف را به حداقل میرساند.
چرا و چه زمانی رادیوتراپی معده انجام میشود؟
پزشکان معمولاً پرتودرمانی را به عنوان بخشی از یک برنامه درمانی ترکیبی (همراه با جراحی و شیمیدرمانی) تجویز میکنند. دلایل و زمانبندی آن عبارتند از:
۱. پرتودرمانی قبل از جراحی (نئواجوانت)
در این حالت، هدف کوچک کردن تومور است تا جراح بتواند راحتتر و کاملتر آن را خارج کند. این روش اغلب همزمان با شیمیدرمانی (کمورادیوتراپی) انجام میشود.
۲. پرتودرمانی بعد از جراحی (اجوانت)
حتی پس از یک جراحی موفق، ممکن است سلولهای سرطانی میکروسکوپی در بدن باقی مانده باشند که با چشم دیده نمیشوند. پرتودرمانی بعد از عمل برای نابودی این سلولهای باقیمانده و کاهش خطر عود بیماری انجام میشود.
۳. پرتودرمانی برای تسکین علائم (پالیاتیو)
در مراحل پیشرفتهتر سرطان معده که ممکن است جراحی امکانپذیر نباشد، پرتودرمانی میتواند به کوچک کردن تومور، کاهش درد، رفع انسداد معده و جلوگیری از خونریزی کمک کند تا کیفیت زندگی بیمار بهبود یابد.
انواع روشهای پرتودرمانی برای معده
تکنولوژیهای جدید دقت درمان را بسیار بالا بردهاند. رایجترین روشها عبارتند از:
- پرتودرمانی خارجی (EBRT): دستگاهی خارج از بدن دور بیمار میچرخد و پرتوها را از زوایای مختلف به معده میتاباند. این رایجترین روش است.
- پرتودرمانی با شدت تعدیلیافته (IMRT): این روش پیشرفتهتر است و به پزشک اجازه میدهد شکل پرتوها را دقیقاً با شکل تومور تطبیق دهد تا کمترین آسیب به کلیهها، کبد و نخاع برسد.
- پرتودرمانی حین جراحی (IORT): گاهی بلافاصله پس از برداشتن تومور در اتاق عمل، یک دوز قوی پرتو به بستر تومور تابیده میشود.
مراحل انجام پرتودرمانی سرطان معده: چه انتظاری داشته باشیم؟
فرایند درمان معمولاً سرپایی در مرکز پرتودرمانی است (نیاز به بستری شبانه ندارد) و شامل مراحل زیر است:
- جلسه شبیهسازی (Simulation): قبل از شروع درمان، یک سیتیاسکن دقیق انجام میشود تا محل دقیق تومور مشخص شود. ممکن است نقاطی روی پوست شما خالکوبیهای بسیار ریز یا علامتگذاری شود تا در هر جلسه پرتو دقیقاً به همان نقطه بتابد.
- برنامهریزی درمانی: تیم متخصص فیزیک پزشکی و انکولوژیست، دوز و زاویه تابش را محاسبه میکنند.
- جلسات درمان: معمولاً ۵ روز در هفته (شنبه تا چهارشنبه) به مدت ۵ تا ۶ هفته انجام میشود. هر جلسه حدود ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد، اما تابش اشعه تنها چند دقیقه است و کاملاً بدون درد میباشد.
عوارض جانبی پرتودرمانی معده و راههای مدیریت آن
از آنجا که معده به ارگانهای حساسی نزدیک است، عوارض جانبی ممکن است رخ دهد. این عوارض معمولاً موقتی هستند و پس از پایان درمان به تدریج برطرف میشوند. شایعترین آنها عبارتند از:
مشکلات گوارشی و تهوع
تهوع و استفراغ از شایعترین عوارض است. متخصص پرتودرمانی حتماً داروهای ضد تهوع برای شما تجویز خواهد کرد. خوردن وعدههای غذایی کوچک و کمچرب میتواند کمککننده باشد.
خستگی مفرط
احساس خستگی شدید در اواسط دوره درمان طبیعی است. بدن انرژی زیادی صرف ترمیم خود میکند. استراحت کافی داشته باشید اما فعالیت بدنی سبک (مثل پیادهروی) را قطع نکنید.
واکنشهای پوستی
پوست ناحیه شکم ممکن است قرمز، خشک یا حساس شود (شبیه آفتابسوختگی). از پوشیدن لباسهای تنگ خودداری کنید و بدون مشورت پزشک از لوسیون استفاده نکنید.
کاهش اشتها و کاهش وزن
ممکن است میل به غذا خوردن را از دست بدهید. در این شرایط استفاده از مکملهای غذایی و مشاوره با متخصص تغذیه بسیار حیاتی است.
رژیم غذایی مناسب حین رادیوتراپی معده
تغذیه در دوران درمان نقش کلیدی در موفقیت و تحمل عوارض دارد. نکات زیر را رعایت کنید:
- وعدههای کوچک و متعدد: به جای ۳ وعده سنگین، ۶ وعده سبک بخورید.
- پرهیز از غذاهای محرک: غذاهای تند، خیلی داغ، خیلی سرد، اسیدی (مثل آب پرتقال) و سرخکردنی را محدود کنید.
- هیدراته ماندن: آب فراوان بنوشید تا سموم ناشی از تخریب سلولها دفع شود.
- پروتئین کافی: تخممرغ، مرغ و ماهی برای ترمیم بافتها ضروری هستند.
هزینه پرتودرمانی سرطان معده
هزینه رادیوتراپی بسته به نوع دستگاه (دولتی یا خصوصی)، تعداد جلسات (فرکشنها)، تکنیک مورد استفاده (سه بعدی یا IMRT) و پوشش بیمهای متفاوت است. در ایران، مراکز دولتی هزینههای بسیار کمتری نسبت به مراکز خصوصی دارند و بسیاری از بیمهها بخش قابل توجهی از هزینههای پرتودرمانی را پوشش میدهند.
| مرحله درمان | هدف اصلی | مدت زمان تقریبی | عوارض احتمالی | نکات کلیدی مراقبت |
|---|---|---|---|---|
| قبل از جراحی (نئوادجوانت) | کوچک کردن تومور برای تسهیل برداشتن آن | ۴ تا ۵ هفته | تهوع، خستگی، کاهش اشتها | مصرف وعدههای غذایی کوچک و پرکالری |
| بعد از جراحی (ادجوانت) | از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده | ۵ تا ۶ هفته | سوزش سر دل، اسهال خفیف | پرهیز از غذاهای تند و اسیدی، نوشیدن مایعات فراوان |
| تسکینی (پالیاتیو) | کاهش درد، کنترل خونریزی یا رفع انسداد | ۱ تا ۲ هفته | خستگی خفیف و گذرا | استراحت کافی و مدیریت علائم تحت نظر پزشک |
| همزمان با شیمیدرمانی | افزایش حساسیت سلولهای سرطانی به اشعه | بسته به پروتکل درمانی | تشدید عوارض گوارشی و پوستی | مراقبت دقیق از پوست ناحیه شکم و تغذیه حمایتی |
آیا پرتودرمانی سرطان معده درد دارد؟
خیر، خودِ فرایند تابش پرتو هیچگونه درد یا سوزشی ندارد و حسی شبیه به گرفتن عکس رادیولوژی دارد. عوارض جانبی مثل قرمزی پوست یا دلدرد ممکن است بعداً ظاهر شوند که قابل مدیریت هستند.
طول دوره درمان رادیوتراپی چقدر است؟
این موضوع بستگی به هدف درمان دارد، اما معمولاً درمانهای استاندارد بین ۵ تا ۶ هفته طول میکشند و بیمار باید ۵ روز در هفته (شنبه تا چهارشنبه) برای دریافت پرتو مراجعه کند.
آیا بعد از پرتودرمانی، بدن من رادیواکتیو میشود و برای دیگران خطرناک هستم؟
در پرتودرمانی خارجی (که برای معده رایج است)، بدن شما به هیچ وجه رادیواکتیو نمیشود. بلافاصله پس از خروج از اتاق درمان، میتوانید با خیال راحت کودکان و خانمهای باردار را در آغوش بگیرید و هیچ خطری برای اطرافیان ندارید.
چه غذاهایی را نباید در طول رادیوتراپی معده مصرف کرد؟
بهتر است از مصرف موارد زیر خودداری کنید:
- غذاهای بسیار چرب و سرخکردنی
- ادویههای تند و فلفل
- سبزیجات خام نفاخ (مثل کلم و پیاز خام)
- نوشیدنیهای گازدار و الکل
نتیجهگیری
پرتودرمانی سرطان معده یک روش درمانی اثباتشده و قدرتمند است که میتواند شانس بهبودی کامل را افزایش دهد یا کیفیت زندگی را در مراحل پیشرفته حفظ کند. اگرچه عوارض جانبی آن میتواند چالشبرانگیز باشد، اما با مدیریت صحیح تیم پزشکی و حمایت خانواده، قابل کنترل است. به یاد داشته باشید که هر بیمار داستان متفاوتی دارد و تکنولوژیهای امروز بسیار پیشرفتهتر از گذشته هستند. امید و روحیه بالا، قویترین مکمل برای درمانهای پزشکی است.
مهم: این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد. در صورت مشاهده علائم نگرانکننده یا سوالات تخصصی، حتماً با آنکولوژیست یا تیم درمان خود مشورت کنید.
منبع: www.cancerresearchuk.org/about-cancer/stomach-cancer/treatment/radiotherapy-stomach-cancer
سوالات متداول
پرتودرمانی سرطان معده روشی درمانی است که در آن از اشعههای پرانرژی برای از بین بردن سلولهای سرطانی یا کاهش رشد آنها استفاده میشود.
پرتودرمانی ممکن است قبل از جراحی، بعد از جراحی یا در مراحل پیشرفته بهصورت تسکینی برای کاهش علائم بیماری استفاده شود.
در اغلب موارد خیر. پرتودرمانی معمولاً همراه با شیمیدرمانی یا جراحی برای افزایش اثربخشی درمان انجام میشود.
مدت درمان بسته به برنامه درمانی متفاوت است، اما معمولاً طی چند هفته و بهصورت جلسات منظم انجام میشود.
عوارض شایع شامل تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، خستگی، اسهال و التهاب پوست ناحیه درمان است که اغلب موقتی هستند.
خیر. خود فرایند پرتودرمانی بدون درد است، اما ممکن است در طول درمان یا پس از آن ناراحتیهایی ایجاد شود.
بله. در مراحل پیشرفته، پرتودرمانی میتواند به کاهش درد، خونریزی و انسداد کمک کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود دهد.
بیشتر عوارض پس از پایان درمان بهتدریج کاهش مییابند، اما در برخی بیماران ممکن است عوارض طولانیمدت باقی بماند.
موفقیت درمان به مرحله بیماری، پاسخ بدن به درمان و ترکیب روشهای درمانی بستگی دارد و در صورت تشخیص زودهنگام نتایج بهتری حاصل میشود.
پیگیری منظم پزشکی، رعایت رژیم غذایی مناسب، انجام آزمایشها و تصویربرداریهای دورهای و توجه به علائم جدید ضروری است.