مقدمه
آیا پزشک برای شما یا عزیزتان پرتودرمانی سرطان رحم تجویز کرده است؟ نگران نباشید. در این راهنمای کامل، همه چیز درباره رادیوتراپی سرطان آندومتر، تفاوت براکیتراپی و پرتو خارجی، عوارض احتمالی و بهترین رژیم غذایی حین درمان را بررسی میکنیم تا با آرامش این مسیر را طی کنید.
درمان سرطان رحم (که اغلب سرطان آندومتر نامیده میشود) معمولاً شامل جراحی است، اما پرتودرمانی نقش حیاتی در از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده و پیشگیری از بازگشت بیماری دارد. این مقاله با زبانی ساده اما تخصصی، هر آنچه باید بدانید را پوشش میدهد تا با آگاهی کامل به جنگ بیماری بروید.
دکتر احسان کرباسی، متخصص درمان سرطان.
برای مشاوره و رزرو نوبت همین حالا با شماره 02188627420تماس بگیرید.
پرتو درمانی سرطان رحم چیست و چگونه عمل میکند؟
پرتو درمانی (Radiation Therapy) یا رادیوتراپی، استفاده از اشعههای پرقدرت انرژی (مانند اشعه ایکس یا پروتون) برای نابودی سلولهای سرطانی است. در سرطان رحم، هدف اصلی این درمان تخریب ساختار DNA سلولهای تومور است تا دیگر قادر به رشد و تکثیر نباشند. اگرچه سلولهای سالم اطراف نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند، اما آنها معمولاً توانایی ترمیم خود را دارند، در حالی که سلولهای سرطانی از بین میروند.
انواع روشهای پرتو درمانی برای سرطان رحم
متخصص پرتودرمانی بر اساس مرحله بیماری و وضعیت بیمار، یکی از دو روش اصلی یا ترکیبی از هر دو را تجویز میکنند. شناخت تفاوت این دو بسیار مهم است:
۱. پرتو درمانی خارجی (EBRT)
در این روش که شایعترین نوع است، شما روی تخت درمان دراز میکشید و دستگاهی بزرگ بدون تماس با بدن، پرتوها را از خارج به سمت لگن و رحم (یا محل جراحی شده) میتاباند. این روش شبیه به عکسبرداری رادیولوژی است اما با قدرت بیشتر.
- مدت زمان: معمولاً ۵ روز در هفته به مدت ۴ تا ۶ هفته.
- احساس درد: این روش کاملاً بدون درد است.
۲. پرتو درمانی داخلی یا براکیتراپی (Brachytherapy)
براکیتراپی روشی دقیقتر است که در آن منبع تابش در داخل بدن قرار میگیرد. در سرطان رحم، اپلیکاتوری حاوی مواد رادیواکتیو برای مدت کوتاهی از طریق واژن در نزدیکی دهانه رحم یا محل جراحی قرار داده میشود.
- مزیت اصلی: تابش دوز بالای اشعه به تومور با کمترین آسیب به بافتهای سالم اطراف مثل مثانه و روده.
- کاربرد: اغلب پس از جراحی هیسترکتومی برای پیشگیری از عود سرطان در بالای واژن استفاده میشود.
چه زمانی سرطان رحم به پرتودرمانی نیاز است؟
تیم انکولوژی (سرطانشناسی) ممکن است در شرایط زیر این درمان را پیشنهاد دهد:
- پس از جراحی (ادجوانت): برای از بین بردن سلولهای میکروسکوپی باقیمانده و کاهش خطر عود بیماری.
- قبل از جراحی (نئوادجوانت): برای کوچک کردن تومور جهت آسانتر شدن عمل جراحی (کمتر شایع است).
- به عنوان درمان اصلی: برای بیمارانی که به دلیل شرایط جسمانی یا بیماریهای زمینهای امکان جراحی ندارند.
- در صورت عود بیماری: اگر سرطان پس از درمانهای قبلی بازگردد.
به کدام مرکز پرتو درمانی مراجعه کنم؟
عوارض جانبی پرتودرمانی سرطان رحم
اگرچه رادیوتراپی نجاتبخش است، اما میتواند عوارضی ایجاد کند. این عوارض به دو دسته کوتاهمدت و بلندمدت تقسیم میشوند:
عوارض کوتاهمدت (حین درمان)
این علائم معمولاً موقتی هستند و چند هفته پس از پایان درمان از بین میروند:
- خستگی شدید: شایعترین شکایت بیماران که ناشی از تلاش بدن برای ترمیم است.
- مشکلات گوارشی: اسهال، مدفوع شل یا گرفتگی شکم.
- سوزش ادرار: التهاب مثانه ممکن است باعث تکرر ادرار یا سوزش شود.
- واکنشهای پوستی: پوست ناحیه لگن ممکن است قرمز، خشک یا تیره شود (شبیه آفتابسوختگی).
عوارض بلندمدت
برخی عوارض ممکن است ماهها یا سالها بعد ظاهر شوند:
- تنگی واژن: بافت اسکار میتواند باعث تنگی یا خشکی واژن شود که رابطه جنسی را دردناک میکند.
- تغییرات روده و مثانه: حساسیت مزمن روده یا مثانه.
- لنفادم: تورم در پاها به دلیل آسیب به گرههای لنفاوی (بهویژه اگر جراحی هم انجام شده باشد).
مراقبتهای حین پرتودرمانی سرطان رحم و رژیم غذایی
برای مدیریت بهتر دوره درمان و کاهش عوارض، رعایت نکات زیر ضروری است:
۱. تغذیه مناسب: از غذاهای سبک و کمفیبر استفاده کنید اگر دچار اسهال هستید. نوشیدن آب فراوان برای دفع سموم و کمک به مثانه الزامی است.
۲. مراقبت از پوست: ناحیه تحت تابش را با آب ولرم و شویندههای بسیار ملایم بشویید. از لوسیونهای معطر استفاده نکنید و لباسهای زیر نخی و گشاد بپوشید.
۳. استفاده از دیلاتور واژینال: اگر متخصص پرتودرمانی تجویز کرد، استفاده از گشادکننده واژن (دیلاتور) پس از اتمام درمان برای جلوگیری از چسبندگی و تنگی واژن بسیار مهم است.
| نوع روش درمانی | نحوه انجام | مدت زمان معمول | مزیت کلیدی |
|---|---|---|---|
| پرتودرمانی خارجی (EBRT) | تابش اشعه از دستگاه خارج از بدن به ناحیه لگن | ۵ روز در هفته (به مدت ۴ تا ۶ هفته) | پوشش کامل ناحیه لگن و گرههای لنفاوی |
| براکیتراپی (داخلی) | قرار دادن منبع رادیواکتیو مستقیماً داخل رحم | جلسات کوتاه (چند دقیقه تا چند روز) | تابش دوز بالا به تومور با کمترین آسیب به بافت سالم |
| درمان ترکیبی | استفاده همزمان یا متوالی از روش خارجی و داخلی | بسته به مرحله بیماری متغیر است | بیشترین اثربخشی در کنترل تومورهای پیشرفته |
| پرتودرمانی تسکینی | تابش دوزهای کمتر برای کاهش درد | دوره کوتاه (۱ تا ۲ هفته) | کاهش علائم آزاردهنده و بهبود کیفیت زندگی |
آیا پرتودرمانی سرطان رحم باعث ریزش موی سر میشود؟
خیر. پرتودرمانی یک درمان موضعی است و فقط بر ناحیه لگن تأثیر میگذارد. ریزش موی سر (آلوپسی) معمولاً عارضه شیمیدرمانی است، نه رادیوتراپی ناحیه لگن. با این حال ممکن است موهای ناحیه تناسلی دچار ریزش شوند.
طول دوره پرتودرمانی سرطان رحم چقدر است؟
بسته به نوع پرتودرمانی متفاوت است. پرتودرمانی خارجی معمولاً ۵ تا ۶ هفته (هر روز بجز پنجشنبه و جمعه) طول میکشد. اما براکیتراپی (داخلی) ممکن است فقط شامل ۳ تا ۵ جلسه باشد که هر کدام چند دقیقه یا چند ساعت زمان میبرد.
آیا بعد از پرتودرمانی سرطان رحم، بدن من رادیواکتیو میشود؟
پاسخ به نوع درمان بستگی دارد:
- در پرتودرمانی خارجی: خیر، بدن شما هیچ تشعشعی ساطع نمیکند و تماس با کودکان یا بارداران بیخطر است.
- در براکیتراپی موقت: پس از خارج کردن اپلیکاتور، هیچ تشعشعی در بدن باقی نمیماند.
هزینه پرتودرمانی سرطان رحم
هزینه در مراکز دولتی با دفترچه بیمه بسیار پایین (۵ تا ۱۵ میلیون تومان) و در صورت استفاده از صندوق بیماریهای خاص تقریباً رایگان است. در مراکز خصوصی با احتساب تکنیکهای پیشرفته و براکیتراپی، هزینه کل دوره بسیار بالاتر و معمولاً بین ۱۰۰ تا ۲۵۰ میلیون تومان خواهد بود. پوشش بیمه تکمیلی و دریافت معرفینامه آنلاین، مؤثرترین راه برای پرداخت این هزینهها ی پرتودرمانی در بخش خصوصی است. برای اطلاعات کامل و جامعع در مورد هزینه پرتودرمانی کلیک کنید.
نتیجهگیری
پرتودرمانی سرطان رحم یکی از مؤثرترین روشهای درمان است که نرخ بقا و بهبودی بیماران را به طرز چشمگیری افزایش میدهد. اگرچه عوارض جانبی ممکن است چالشبرانگیز باشند، اما با تکنیکهای مدرن مانند IMRT (پرتودرمانی با شدت تعدیلیافته) و مراقبتهای حمایتی، این عوارض به حداقل میرسند. آگاهی از روند درمان و همکاری نزدیک با تیم پزشکی، کلید موفقیت در این مسیر است.
سوالات متداول
پرتودرمانی سرطان رحم روشی درمانی است که با استفاده از اشعههای پرانرژی، سلولهای سرطانی را از بین میبرد یا رشد آنها را کنترل میکند.
پرتودرمانی ممکن است پس از جراحی برای کاهش خطر عود، یا در مراحل پیشرفته و غیرقابل جراحی بهعنوان درمان اصلی یا تسکینی استفاده شود.
در برخی موارد بله، اما اغلب پرتودرمانی همراه با جراحی یا شیمیدرمانی انجام میشود تا اثربخشی درمان افزایش یابد.
مدت درمان بسته به نوع پرتودرمانی (داخلی یا خارجی) و شرایط بیمار متفاوت است و ممکن است چند هفته طول بکشد.
عوارض شایع شامل خستگی، التهاب پوست، تهوع، اسهال، تکرر ادرار و تغییرات موقتی در دستگاه گوارش یا ادراری است.
خیر. خود فرایند پرتودرمانی بدون درد است، اما ممکن است در طول درمان یا پس از آن ناراحتیهایی ایجاد شود.
بله. در مراحل پیشرفته، پرتودرمانی میتواند به کاهش درد، خونریزی و سایر علائم کمک کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود دهد.
بیشتر عوارض موقتی هستند و پس از پایان درمان بهتدریج کاهش مییابند، اما در برخی بیماران ممکن است عوارض طولانیمدت باقی بماند.
در صورت تشخیص زودهنگام، پرتودرمانی نتایج بسیار خوبی دارد و میتواند خطر عود بیماری را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
پیگیری منظم پزشکی، انجام معاینات دورهای، رعایت توصیههای تغذیهای و توجه به علائم جدید برای حفظ سلامت بیمار ضروری است.