ماستکتومی (جراحی برداشتن سینه)
ماستکتومی (Mastectomy) نوعی جراحی برای برداشتن بافت سینه است و به‌عنوان یکی از روش‌های اصلی درمان سرطان سینه شناخته میشود. همچنین در صورتی که در معرض خطر بالای ابتلا به این بیماری هستید، ممکن است این جراحی با هدف پیشگیری از پیشرفت سرطان سینه انجام شود. ماستکتومی انواع مختلفی دارد و جراح شما گزینه‌های موجود را بررسی کرده و آنچه را که باید در طول جراحی و پس از آن انتظار داشته باشید، برایتان توضیح خواهد داد.
ماستکتومی چیست؟
سرطان سینه می‌تواند به غدد لنفاوی زیر بغل گسترش یابد. یک جراحی ماستکتومی رادیکال اصلاح‌شده، این غدد لنفاوی و تمام بافت سینه شما را به طور کامل برمی‌دارد.
ماستکتومی نوعی جراحی سرطان سینه است که در آن کل بافت سینه تخلیه میشود. پزشکان می‌توانند از این روش برای درمان بیشتر انواع سرطان سینه استفاده کنند. همچنین در صورتی که خطر ابتلا به سرطان پستان در شما بالا باشد، پزشک ممکن است این روش را توصیه کند.
اگر به سرطان سینه مبتلا هستید، برداشتن سلول‌های سرطانی بهترین راه برای جلوگیری از گسترش (متاستاز) آن است. ماستکتومی تمام بافت سینه‌ای که سلول‌های سرطانی در آن قرار دارند را خارج می‌کند. پس از جراحی، ممکن است برای از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده در بافت‌های اطراف، به سایر درمان‌های سرطان (مانند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی سرطان سینه) نیز نیاز داشته باشید.
چه نوع سرطان سینه ای با ماستکتومی درمان میشود
انواع سرطان سینه که با ماستکتومی درمان می‌شوند عبارتند از:
- کارسینوم مجرایی تهاجمی (Invasive ductal carcinoma)
- سرطان سینه التهابی (Inflammatory breast cancer)
- کارسینوم لوبولار تهاجمی (Invasive lobular carcinoma)
- بیماری پاژه سینه (Paget’s disease of the breast)
- سرطان سینه سه‌گانه منفی (Triple-negative breast cancer)
تصمیم‌گیری برای انجام جراحی برداشتن سینه ممکن است طاقت‌فرسا به نظر برسد، اما شما در این مسیر تنها نیستید. پزشک به شما کمک می‌کند تا گزینه‌های خود و جزئیات هر نوع ماستکتومی را درک کنید تا به تصمیمی برسید که بهترین حمایت را از سلامت، روند بهبودی و آرامش خاطر شما به عمل آورد.
دکتر احسان کرباسی، متخصص درمان سرطان.
برای مشاوره و رزرو نوبت همین حالا با شماره 02188627420تماس بگیرید.
انواع جراحی ماستکتومی (جراحی برداشتن سینه)
رایج‌ترین انواع جراحی ماستکتومی شامل موارد زیر است:
- ماستکتومی کامل (ساده): در این روش، تمام بافت سینه، پوست سینه، نوک سینه و هاله اطراف آن برداشته میشود. بسته به شرایط، ممکن است پزشک چند غده لنفاوی از ناحیه زیر بغل (غدد لنفاوی آگزیلاری) را نیز خارج کند.
- ماستکتومی رادیکال اصلاح‌شده (Modified radical mastectomy): این روش مشابه ماستکتومی کامل است و تمام بافت، پوست، نوک و هاله سینه برداشته میشود؛ با این تفاوت که بیشتر یا تمام غدد لنفاوی زیر بغل نیز تخلیه می‌گردند.
- ماستکتومی با حفظ پوست (Skin-sparing mastectomy): در این جراحی تمام بافت سینه، نوک و هاله خارج میشود، اما بیشتر پوست سینه حفظ می‌گردد. جراح می‌تواند از این پوشش پوستی هنگام انجام جراحی ترمیمی (بازسازی سینه) استفاده کند.
- ماستکتومی با حفظ نوک سینه (Nipple-sparing mastectomy): این روش نوعی ماستکتومی با حفظ پوست است که در آن کل بافت سینه تخلیه میشود، اما پوست سینه، نوک سینه و هاله آن دست‌نخورده باقی می‌ماند تا در جراحی بازسازی سینه مورد استفاده قرار گیرد.
سایر روش‌هایی که ممکن است نام آن‌ها را بشنوید عبارتند از:
- ماستکتومی دوطرفه (Double/Bilateral mastectomy): این جراحی شامل تخلیه کامل هر دو سینه است. اگر در هر دو سینه درگیری سرطانی وجود داشته باشد یا فرد در معرض خطر بسیار بالای ابتلا در هر دو سینه باشد، از این روش استفاده میشود.
- ماستکتومی پیشگیرانه (Prophylactic/preventive mastectomy): اگر به دلیل تغییرات ژنتیکی خاص (مانند جهش در ژن‌های BRCA) خطر ابتلا به سرطان سینه در طول زندگی شما بسیار بالا باشد، ممکن است این جراحی پیشگیرانه را انتخاب کنید.
- ماستکتومی جزئی یا لامپکتومی (Partial mastectomy/lumpectomy): این جراحیِ حفظ‌کننده سینه، تنها تومور و حاشیه کوچکی از بافت سالم اطراف آن را برمی‌دارد و گزینه‌ای مناسب برای درمان برخی از بیماران است.
چگونه باید برای عمل جراحی ماستکتومی آماده شوم؟
قبل از جراحی، شما و پزشکتان یک برنامه درمانی تدوین خواهید کرد. برای بازیابی ظاهر طبیعی سینه، می‌توانید جراحی ترمیمی (بازسازی سینه) را پس از ماستکتومی انتخاب کنید. جراح پستان معمولاً با یک جراح پلاستیک که عمل بازسازی را انجام می‌دهد، همکاری می‌کند.
همچنین در مورد انتظارات دوره نقاهت آموزش خواهید دید تا بتوانید برای مدیریت فعالیت‌های روزمره خود برنامه‌ریزی کنید. ممکن است نیاز به اقدامات زیر باشد:
- ترک سیگار: استعمال دخانیات جریان خون را مختل کرده، روند بهبود زخم‌ها را کند می‌کند و گزینه‌های جراحی ترمیمی را محدود می‌سازد.
- ناشتا بودن: برای ایمنی بیهوشی، جراح از شما می‌خواهد که چند ساعت قبل از عمل از خوردن و آشامیدن پرهیز کنید.
- برنامه‌ریزی برای بستری: برای مدیریت مسئولیت‌های کاری و خانوادگی خود در زمان حضور در بیمارستان برنامه‌ریزی کنید.
- درخواست کمک در خانه: هماهنگ کنید که در چند روز اول پس از ترخیص، شخصی برای کمک و مراقبت در کنار شما بماند.
در طول ماستکتومی چه اتفاقی می‌افتد؟
شما تحت بیهوشی عمومی قرار می‌گیرید و در تمام طول عمل خواب خواهید بود. یک لوله برای کمک به تنفس و یک کاتتر وریدی (سرم) برای دریافت مایعات به شما متصل میشود. مراحل کار جراح به این شرح است:
۱. پوست ضدعفونی شده و برای پیشگیری از عفونت، آنتی‌بیوتیک تزریق میشود.
۲. برشی در اطراف سینه یا بخشی از آن ایجاد می‌گردد.
۳. بافت سینه (و در صورت نیاز پوست، نوک و هاله) برداشته میشود.
۴. غدد لنفاوی زیر بغل با دقت تشریح و خارج شده تا برای بررسی سلول‌های سرطانی به آزمایشگاه (بیوپسی) ارسال شوند.
۵. در صورت تمایل بیمار، جراحی بازسازی سینه به‌صورت همزمان (با استفاده از ایمپلنت یا بافت بدن خود فرد) انجام میشود.
۶. درن‌های جراحی (لوله‌های تخلیه) برای جلوگیری از تجمع مایعات در محل قرار داده می‌شوند (این لوله‌ها ممکن است یک تا دو هفته همراه شما باشند).
۷. زخم بخیه و بسته میشود.
عمل ماستکتومی چقدر طول می‌کشد؟
لامپکتومی معمولاً یک ساعت طول می‌کشد، در حالی که ماستکتومی کامل یا دوطرفه چند ساعت زمان می‌برد. اگر جراحی ترمیمی نیز همزمان انجام شود، مدت زمان عمل طولانی‌تر خواهد بود.
عوارض احتمالی ماستکتومی چیست؟
عوارض زودهنگام:
- عفونت زخم: با مراقبت‌های دقیق جراحی، خطر آن کمتر از ۱٪ است.
- هماتوم: تجمع خون در زیر زخم جراحی (عارضه‌ای نادر).
- سروما: تجمع مایع در داخل زخم که باعث تورم و حساسیت میشود.
- نکروز فلپ (مرگ بافتی): قطع خون‌رسانی به بافت که ممکن است نیازمند برداشتن بافت مرده یا پیوند پوست باشد.
عوارض دیرهنگام:
- سندرم درد پس از ماستکتومی (PMPS): آسیب عصبی ناشی از برداشتن بافت‌ها که باعث گزگز، سوزش، خارش یا دردهای تیرکشنده به‌ویژه در ناحیه زیر بغل میشود.
- لنف‌ادم (Lymphedema): عدم تخلیه مناسب مایع لنفاوی به دلیل برداشتن غدد لنفاوی که منجر به تجمع مایعات و تورم دائمی در دست و بافت‌ها میشود.
پس از ماستکتومی چه اتفاقی می‌افتد؟
احتمالاً یک یا چند شب در بیمارستان بستری خواهید شد. برای جلوگیری از لخته شدن خون و ذات‌الریه، تیم پزشکی شما را در همان روز عمل راه می‌برند. نتایج پاتولوژی (جهت اطمینان از خروج کامل تومور) حدود دو هفته بعد آماده میشود و مشخص می‌کند که آیا به جراحی مجدد یا درمان‌های تکمیلی (رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی) نیاز دارید یا خیر.
روند بهبودی
التیام زخم جراحی حدود سه هفته طول می‌کشد و پزشک نحوه مراقبت از زخم و درن‌ها را به شما آموزش می‌دهد. احساس خستگی، درد، تورم و کبودی در هفته‌های اول کاملاً طبیعی است. استفاده از مسکن‌های تجویز شده و تمرینات کششی ملایم به کاهش سفتی بدن کمک می‌کند. اگرچه با گذشت دو سال ممکن است تا حدودی حس قفسه سینه برگردد، اما بی‌حسی طولانی‌مدت شایع است. در این مسیر، دریافت حمایت عاطفی و روان‌شناختی بسیار حائز اهمیت است.
چه مدت پس از ماستکتومی می‌توانم دستانم را بالا ببرم؟
ممکن است تا شش هفته نتوانید دست خود را بالای سر ببرید یا از دست سمت جراحی‌شده به طور کامل استفاده کنید. همچنین در هفته‌های اول نباید اجسام سنگین (بیشتر از ۳ تا ۴ کیلوگرم) را بلند کنید. در صورت بروز دردی که با مسکن آرام نمی‌شود یا مشاهده علائم عفونت (مانند تورم، قرمزی یا ترشح غیرطبیعی در محل جراحی)، فوراً با تیم پزشکی خود تماس بگیرید.
قفسه سینه من بعد از ماستکتومی چه شکلی خواهد شد؟
هر نوع جراحی سینه اسکار (جای زخم) به جا می‌گذارد، اما این خطوط به مرور زمان کمرنگ‌تر می‌شوند. ظاهر سینه به نوع برش‌های جراح، سرعت ترمیم بدن شما و انجام جراحی ترمیمی بستگی دارد. جراح همواره تلاش می‌کند تا جای بخیه‌ها تا حد امکان پنهان بماند.
هزینه ماستکتومی چقدر است
| نوع جراحی / مرکز درمانی | هزینه آزاد (بدون بیمه) | با بیمه پایه (تأمین اجتماعی / سلامت) | با بیمه تکمیلی (بسته به سقف تعهدات) | توضیحات تکمیلی |
|---|---|---|---|---|
| ماستکتومی ساده در بیمارستان دولتی | ۱۸ تا ۲۸ میلیون تومان | ۲ تا ۶ میلیون تومان | رایگان تا ۱.۵ میلیون تومان (فرانشیز) | پوشش کامل تعرفه دولتی توسط بیمه پایه |
| ماستکتومی رادیکال تعدیل‌شده (MRM) در دولتی | ۲۵ تا ۳۸ میلیون تومان | ۴ تا ۸ میلیون تومان | رایگان تا ۲ میلیون تومان | شامل تخلیه غدد لنفاوی زیر بغل |
| ماستکتومی یک‌طرفه در بیمارستان خصوصی | ۶۵ تا ۹۵ میلیون تومان | ۵۰ تا ۷۵ میلیون تومان | ۱۰ تا ۲۵ میلیون تومان | محاسبه مابه‌التفاوت تعرفه خصوصی و بیمه |
| ماستکتومی دوطرفه در بیمارستان خصوصی | ۱۱۰ تا ۱۶۰ میلیون تومان | ۸۵ تا ۱۳۰ میلیون تومان | ۲۰ تا ۴۵ میلیون تومان | وابسته به مدت زمان بستری و بیهوشی |
| ماستکتومی همزمان با بازسازی اولیه (پروتز / اتولوگ) | ۱۴۰ تا ۲۲۰ میلیون تومان | ۱۱۰ تا ۱۷۰ میلیون تومان | ۴۰ تا ۷۰ میلیون تومان + هزینه پروتز | هزینه پروتز به‌صورت جداگانه محاسبه میشود |
بازسازی سینه پس از ماستکتومی: روش‌ها و اقداماتی که باید انجام دهید
جراحی ترمیمی یا بازسازی سینه (Breast Reconstruction) یکی از مهم‌ترین مراحل برای بازیابی اعتمادبه‌نفس، تناسب اندام و بهبود کیفیت زندگی بیماران پس از ماستکتومی است. این جراحی می‌تواند به‌صورت همزمان با عمل برداشتن سینه (بازسازی فوری) یا در ماه‌ها و حتی سال‌های بعد (بازسازی تاخیری) انجام شود.
جراح پلاستیک برای بازسازی ظاهر سینه معمولاً از دو روش اصلی استفاده می‌کند:
۱. بازسازی با ایمپلنت (پروتز سینه):
در روش پروتز سینه، از پروتزهای سیلیکونی یا آب‌نمکی (سالین) برای شکل‌دهی به سینه استفاده میشود. گاهی ممکن است جراح ابتدا یک “منبسط‌کننده بافت” (تیشو اکسپندر) را زیر پوست قرار دهد تا پوست در طول چند هفته به تدریج کشیده شده و جا برای قرار دادن پروتز دائمی باز شود.
۲. بازسازی با بافت طبیعی بدن (فلپ – Flap):
در این روش، جراح از پوست، چربی و گاهی عضله‌ی قسمت‌های دیگر بدن خود بیمار (مانند شکم، باسن، ران یا پشت) برای ساختن سینه جدید استفاده می‌کند. نتیجه این روش طبیعی‌تر است، اما جراحی آن طولانی‌تر بوده و دوره نقاهت بیشتری دارد.
برای انجام بازسازی سینه بعد جراحی چه کار کنیم؟
اگر قصد انجام ماستکتومی دارید و به بازسازی سینه فکر می‌کنید، اقدامات زیر را در نظر بگیرید:
- مشاوره زودهنگام با جراح پلاستیک: بهترین زمان برای تصمیم‌گیری در مورد بازسازی، قبل از انجام ماستکتومی است. حتماً پیش از عمل، علاوه بر جراح پستان، با یک جراح پلاستیک و ترمیمی مشورت کنید تا گزینه‌های مناسب بدن شما را بررسی کند.
- بررسی تاثیر درمان‌های تکمیلی: اگر انکولوژیست تشخیص دهد که پس از جراحی به پرتودرمانی (رادیوتراپی) نیاز دارید، ممکن است جراح پلاستیک توصیه کند که عمل بازسازی را به تاخیر بیندازید؛ زیرا اشعه می‌تواند به بافت بازسازی‌شده یا ایمپلنت آسیب برساند.
- سبک زندگی و آمادگی جسمانی: برای کاهش عوارض جراحی ترمیمی و جوش خوردن بهتر بافت‌ها، ترک سیگار (حداقل چند هفته قبل و بعد از عمل) کاملاً ضروری است. همچنین حفظ وزن ایده‌آل به موفقیت عمل (به‌ویژه در روش استفاده از بافت طبیعی بدن) کمک زیادی می‌کند.
- داشتن انتظارات واقع‌بینانه: باید بدانید که سینه بازسازی‌شده، اگرچه از نظر ظاهری در زیر لباس بسیار طبیعی به نظر می‌رسد، اما حس لامسه آن (به دلیل قطع پایانه‌های عصبی) مانند سینه طبیعی نخواهد بود و ممکن است جای بخیه‌ها روی پوست باقی بماند.
خلاصه
ماستکتومی (جراحی تخلیه پستان) یک روش جراحی کلیدی برای درمان سرطان سینه و گاهی یک اقدام پیشگیرانه برای افراد در معرض خطر بالا است که طی آن، تمام یا بخش عمده‌ای از بافت سینه برداشته میشود. این جراحی بسته به وضعیت گسترش تومور و شرایط بیمار، در انواع مختلفی از جمله ماستکتومی کامل، رادیکال اصلاح‌شده (همراه با برداشتن غدد لنفاوی) و روش‌های حفظ‌کننده پوست یا نوک سینه انجام می‌گیرد تا مسیر برای جراحی‌های ترمیمی و بازسازی ظاهر سینه هموار بماند.
اگرچه برداشتن بافت سینه موثرترین راه برای حذف سلول‌های سرطانی در این ناحیه است، اما بیماران معمولاً پس از طی کردن دوره نقاهت چند هفته‌ای، ممکن است برای پاکسازی کامل و جلوگیری از عود بیماری به درمان‌های تکمیلی مانند شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیز نیاز داشته باشند.
منبع: my.clevelandclinic.org
سوالات متداول
۱. آیا در جراحی ماستکتومی همیشه تمام بافت سینه به طور کامل برداشته میشود؟
خیر. بسته به مرحله سرطان و شرایط بیمار، انواع مختلفی از ماستکتومی وجود دارد. در روش‌هایی مانند ماستکتومی کامل، کل بافت برداشته میشود، اما در روش‌های نوین‌تر مانند «ماستکتومی با حفظ پوست» یا «حفظ نوک سینه»، بافت داخلی تخلیه شده اما پوشش بیرونی سینه دست‌نخورده باقی می‌ماند تا برای جراحی بازسازی و ترمیمی مورد استفاده قرار گیرد.
۲. دوران نقاهت و بازگشت به زندگی عادی پس از جراحی چقدر طول می‌کشد؟
بهبودی اولیه زخم‌های جراحی معمولاً حدود ۳ تا ۴ هفته زمان می‌برد. با این حال، احساس خستگی، درد خفیف و محدودیت در حرکت دادن دست (سمت جراحی‌شده) ممکن است تا ۶ هفته ادامه داشته باشد. بیماران در این مدت نباید اجسام سنگین بلند کنند یا دست خود را ناگهانی به بالای سر ببرند.
۳. آیا می‌توان عمل بازسازی و ترمیم سینه را همزمان با برداشتن آن انجام داد؟
بله، بسیاری از بیماران کاندیدای مناسبی برای «بازسازی فوری» هستند و جراح پلاستیک همزمان با تخلیه سینه، فرم آن را با ایمپلنت یا بافت‌های طبیعی بدن خود فرد بازسازی می‌کند. اما اگر بیمار پس از جراحی نیاز به پرتودرمانی داشته باشد، معمولاً پزشک توصیه می‌کند عمل ترمیمی به ماه‌های بعد موکول شود.
۴. آیا پس از ماستکتومی باز هم به شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی نیاز خواهم داشت؟
در بسیاری از موارد بله. اگرچه ماستکتومی تومور اصلی را خارج می‌کند، اما برای از بین بردن سلول‌های سرطانی میکروسکوپی که ممکن است در بدن باقی مانده باشند و همچنین برای جلوگیری از عود بیماری، انکولوژیست ممکن است درمان‌های تکمیلی مانند شیمی‌درمانی، رادیوتراپی یا هورمون‌درمانی را تجویز کند.
۵. مهم‌ترین عوارض جانبی و خطرات پس از عمل برداشتن سینه چیست؟
علاوه بر عوارض موقت مانند درد، کبودی و تجمع مایع (سروما)، یکی از عوارض مهم در صورت برداشتن غدد لنفاوی زیر بغل، «لنف‌ادم» (تورم مزمن دست) است. همچنین احساس بی‌حسی در قفسه سینه یا دردهای عصبی تیرکشنده (سندرم درد پس از ماستکتومی) از عوارض شایعی هستند که ممکن است تا مدت‌ها با بیمار همراه باشند.